Statystyki

Produktów:
374
Kategorii:
15
Nowości:
0
Promocje:
0

Cenniki do pobrania

Wydawcy

Historia map Tatr

Historia map Tatr

 

(wg Witolda H. Paryskiego

„Na mapach Tatry pojawiły się wprawdzie dość dawno, ale przez długi czas były to mapy większych obszarów (np. Polski, Węgier, potem Spisza Liptowa, Orawy), na których te góry zaznaczano jedynie perspektywicznie i symbolicznie, np. w postaci prawie jednakowych kopców, bez ukazywania rzeczywistych szczegółów terenu.

Te najstarsze mapy z Tatrami pokazują więc jedynie ogólną lokalizację tych gór, a na ich obszarze (i to nie zawsze) tylko jedną nazwę: nazwę całego ich pasma, np. Schneperg, tj. Schneeberg (Wolfgang Lazius, mapa Węgier, 1556), Tatri Montes (Wacław Grodecki, mapa Polski, 1570), Montes Carpates (Fabius Antonius Colloredo, mapa Spisza w atlasie Parvus Atlas Hungariae, 1688; jako autor bywa mylnie podawany Gabriel Hevenesi).

Dopiero w XVIII w. pojawiają się mapy ukazujące rzeczywiste szczegóły w rzeźbie Tatr, lub nazwy poszczególnych obiektów w tych górach, np. Mappa regni Hungariae Johanna Christ. Müllera z 1709 (oprócz nazwy Carpathici Montes dla Tatr jest tam nazwa Krivany M. dla Krywania, choć same góry są nadal narysowane symbolicznie), mapy komitatu spiskiego Pawła Kraya z 1715 i 1723 (kształty szczytów tatrzańskich nieco zróżnicowane i kilka jezior ale bez nazw), mapy Samuela Mikoviniego (np.Mapa komitatu liptowskiego z 1736, sięgająca po Krywań), mapa starostwa spiskiego Franciszka Floriana Czakiego z ok. 1760 (Tatry, nazwane Montes Tatri, są nadal przedstawione perspektywicznie, kształty szczytów zróżnicowane, niektóre podobne do rzeczywistych ale na ogół fantastyczne, po raz drugi na mapie kilka jezior tatrzańskich, trochę nazw szczytów, dolin i jezior, częściowo błędnie zlokalizowanych), i wreszcie mapa F. J. Le Maire'a z 1786 pt. Jonction du Waag au Poprad, Verbindung der Waag mit dem Poprad (z całymi Tatrami, które są ujęte perspektywicznie jako kopce i turnie o fantastycznych kształtach, bez nazw).

Pierwsze szczegółowe mapy austriackie, tzw. zdjęcia józefińskie, wykonano w 1763-85 dla pewnych obszarów Austro-Węgier; Tatr i Podtatrza dotyczą np. mapa Seegera z 1769 (1:14 400),mapa Motzela z 1770-72 (1:28 800), inna mapa Seegera z 1771 (1:28 800) mapa Miega z 1779-82 (1:28 000). Są to wszystko mapy rękopiśmienne, nie opublikowane; zawierają sporo błędów, ale pokazują teren Tatr już dość szczegółowo i podają sporo nazw różnych obiektów. Wszystkie te mapy już ostatecznie porzucają dawne metody symbolicznego i perspektywicznego przedstawiania gór, przechodząc na metody zbliżone do współczesnych (cieniowanie kreskowe, ale jeszcze bez warstwic). Pierwsze mapy Tatr wydane drukiem (jako miedzioryty) w tym okresie, to najpierw mapa Baltazara Hacqueta z 1796, obejmująca Tatry Polskie, tj. część Tatr Wysokich i część Tatr Zachodnich (ponad 20 nazw), a następnie mapa wschodniej części Tatr Wysokich z 1805-09, której autorem jest Max Hoehm i która też zawiera ponad 20 nazw na terenie Tatr.

Na mapie geologicznej Stanisława Staszica z 1806, obejmującej znacznie szerszy obszar, Tatry są pokazane schematycznie jako kopce i nazw jest niewiele. Kolejno ukazały się mapy Tatr w dziełach naukowych G. Wahlenberga 1814 i A. Rochela 1821. W okresie ok. 1770-1820 trochę szczegółów z terenu Tatr można też znaleźć na wielu mapach Polski, Węgier, Austro-Węgier oraz Galicji i Lodomerii.

W 1819-20 austriaccy topografowie wojskowi dociągnęli od południa do samych Tatr sieć pomiarów triangulacyjnych; ustawili wtedy pierwsze trianguły miernicze na wierzchołkach szczytów tatrzańskich, np. 9 VIII 1820 na Łomnicy.

Następnie w 1822 i 1823 wykonano mapę Tatr w skali 1:28 800 w 8 sekcjach pod ogólnym kierownictwem podpułkownika Antona von Schöna; poszczególne sekcje wykonali porucznicy i podporucznicy Ludwik Kamiński (Polak), Ludwig Klokocsan, Peter Prinzl, Johann Steinberg, Franz Strenner i Alois Wopaterny. Była to najdokładniejsza z wszystkich map tatrzańskich do owego czasu i miała już obfite nazewnictwo, ale brak było na niej wysokości szczytów. Z powodu usterek w sieci triangulacyjnej mapy tej nie opublikowano, ale była ona aktualizowana i korzystały z niej różne osoby przygotowujące własne mapy.

Na podstawie owych map z 1822-23 i dodatkowych pomiarów wydano szereg wojskowych map w różnych skalach, m.in. dwie sekcje tatrzańskie w skali 1:144 000 (część zachodnia w 1869 i część wschodnia w 1870), już z licznymi kotami wysokościowymi.

W tym okresie ukazało się też wiele map Tatr (przeważnie całych), wydanych drukiem przez różnych badaczy tych gór w ich dziełach naukowych lub w przewodnikach, np. Albrecht Sydow i Wolff 1830 (w książce Sydowa), Carl Lohmeyer 1842, Ludwik Zejszner 1844 (mapa geologiczna), W.F. Warhanek 1857, Eugeniusz Janota 1860 (tylko Tatry Polskie), Friedrich Fuchs 1863, F.W. Hildebrandt 1863, Kareł Kořistka 1864, Walery Eljasz 1870, Karl Kolbenheyer 1876. W niektórych przypadkach mapy były samodzielnie przygotowane (i w związku z tym dosyć prymitywne), a w innych opierały się mniej lub bardziej na materiałach cudzych, tj. na mapach poprzednio opublikowanych lub rękopiśmiennych, m.in. wojskowych. Najlepsza z nich była mapa Kořistki.

Następne wojskowe pomiary austriackie przeprowadzono w Tatrach w 1876 i 1895-97; na ich podstawie wydano w 1898 mapę „topograficzną” 1:25 000, a z niej sporządzono i wydano mapę „specjalną” l:75 000 i mapę „generalną” l:200 000. W późniejszych latach wielokrotnie przeprowadzano reambulację pomiarów w Tatrach. Pomiary te, zwłaszcza z 1895-97 (łącznie z późniejszymi reambulacjami), posłużyły do opracowania i opublikowania szeregu wydań map wojskowych.

Owe mapy wojskowe stanowiły zasadniczy podkład do opracowania licznych map turystycznych i in., ukazujących się aż do I wojny światowej i nawet po niej, a w Czechosłowacji nawet po II wojnie światowej. Były to mapy wydawane przez instytucje państwowe (np. Drukarnia Państwowa w Budapeszcie), towarzystwa turystyczne (np. TT w 1903) i pojedyncze osoby (Walery Eljasz, Franz Dénes, August Otto, Tytus Chałubiński, Gustav Pelikan, Tadeusz Zwoliński, Janusz Chmielowski, Mariusz Zaruski, Janos Vigyázó i Károły Kogutowicz, V. Mrázek, Adam Tomaszewski, Alois Chytil, F. Karpowicz i wielu in.), a po I wojnie światowej także przez polski i czechosłowacki Wojskowy Instytut Geograficzny.

W latach międzywojennych polski Wojskowy Instytut Geograficzny (WIG) wydawał mapy Tatr lub większych obszarów łącznie z Tatrami, w skali 1:300 000 i 1:100 000 (pojedyncze arkusze i arkusz zbiorczy, obejmujący całe Tatry z Podtatrzem) (na wersji tego arkusza z 1939 zdążono wprowadzić zmiany terytorialne w Tatrach i na Podtatrzu, będące wynikiem agresji Polski na Czechosłowację w tymże roku). WIG na podstawie własnych nowych pomiarów fotogrametrycznych wydał w 1934 i 1938 mapę Tatr Polskich w skali 1:20 000; mapa ta miała kilka wersji o różnych tytułach: Tatrzański Park Narodowy (choć TPN jeszcze nie istniał), Tatry (część polska).

Wśród map turystycznych najlepsze w tych latach były mapy Tadeusza Zwolińskiego, najpierwTatry Polskie 1:37 500 w 7 wydaniach (1912-32), potem Tatry Wysokie i Bielskie 1:40 000 (1931) i Tatry 1:50 000 (1936 i 1948).

W czasie II wojny światowej ukazały się mapy Tatr i Podtatrza w różnych skalach, były one produkcji niemieckiej, brytyjskiej i radzieckiej, a przeznaczone do celów wojskowych. Były też mapy słowackie. Cała ta produkcja kartograficzna opierała się na przedwojennych mapach polskich i czechosłowackich.

Po II wojnie światowej na podstawie nowych pomiarów wydano w arkuszach mapy wojskowe 1:25 000 Tatr Słowackich oraz do celów naukowych i innych mapy topograficzne 1:10 000 Tatr Słowackich, ale nie były one ogólnie dostępne.

W Polsce ukazała się Mapa geologiczna serii wierchowej Tatr Polskich 1:20 000 Ferdynanda Rabowskiego (1954) oraz zbiorowo opracowana Mapa geologiczna Tatr Polskich 1:10 000 w 14 arkuszach (1958-80) na podkładzie mapy fotogrametrycznej z 1938 i powojennych badań geologicznych. W 1979 PPWK opracowało Mapę geologiczną Tatr Polskich 1:30 000.

W kolejnych wydaniach ukazuje się mapa Tatry i Pieniny 1:75 000 (od 1957) i Tatrzański Park Narodowy l:30 000 (od 1962). W Czechosłowacji ukazywała się większa rozmaitość map turystycznych Tatr i Podtatrza l:75 000, l:50 000 i in. Ich wydawcą była Slovenská kartografia, w 1967 pojawiły się Západné Tatry - Roháče, a w 1971 - Vysoké Tatry. Do polskich i słowackich przewodników turystycznych dołącza się mapy w różnych skalach.

Najbardziej szczegółową ogólnie dostępną mapą tatrzańską były Tatry Polskie 1:10 000, wydane w 1984 przez Zarząd Topograficzny Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na podstawie pomiarów z 1965-70 i późniejszej aktualizacji. Składała się z 14 arkuszy i osobno wydanych objaśnień ze skorowidzem nazw, a dla turystów mapa ukazała się też w formie składanych arkuszy. Ponadto mapa ta została włączona do wielkiego dzieła kartograficznego, jakim jest Atlas Tatrzańskiego Parku Narodowego (Za., Kr. 1985), wydany z inicjatywy prof. Mieczysława Klimaszewskiego przez Tatrzański Park Narodowy i Oddział Krakowski Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk o Ziemi. Atlas ten, oprócz owej mapy 1:10 000, zawiera 32 mapy (przeważnie 1:50 000) obrazujące różne zagadnienia: przyrodnicze,gospo-darczeturystycznehistoryczne i ochrony przyrody. Red. atlasu: Kazimierz Trafas. Autorzy map: liczny zespół. Na podstawie wspomnianej mapy topograficznej, Główny Geodeta Kraju wydał wersję cywilną, w Układzie 65.

Istnieje też wiele map specjalnych Tatr i Podtatrza, dołączanych do prac naukowych z różnych dziedzin, a z rękopiśmiennych są mapy gospodarcze (np. leśne) i katastralne, nieraz w dużych skalach (np. 1:2 880). Katastry galicyjskie opracowano w 1787-88, 1820 i 1846. Katastry węgierskie (przynajmniej na Spiszu) zaprowadzono dopiero w 1853; np. teren Jaworzyny Spiskiej uzyskał mapy katastralne w 1853 i 1857. Mapy katastralne były uzupełniane różnymi „tabelami” i mapami gospodarczymi, m.in. leśnymi.

Są też nowsze mapy katastralne, a z epoki przed zaprowadzeniem katastru (np. z XVIII w.) zachowały się różne mapy rękopiśmienne gospodarcze i graniczne z Tatr i Podtatrza. W urzędach i pracowniach znajdują się liczne mapy lokalne, wykonane w celach inwestycyjnych, np. w Miejskiej Pracowni Geodezyjnej w Zakopanem są mapy: Kasprowy Wierch 1:500 (1963-64), Hala Goryczkowa 1:500 (1964), Hala Kondratowa 1:250 (1969), Myślenickie Turnie 1:250 (1971).”

wg Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej Zofii i Witolda H. Paryskich, Wydawnictwo Górskie, Poronin 1995, uzupełnione

Do istotnych ciekawostek można zaliczyć mapy plastyczne, produkowane przez PPWK. Była to mapa 1:75 000 oraz mała mapa 1:200 000. Podobną mapę wydawali też Słowacy, jej charakterystyczną cechą były bardzo mocne barwy. Jaskółką zmian, które miały wkrótce nastąpić w zakresie wyglądu map tatrzańskich, była praca magisterska Joanny Lewandowskiej w Katedrze Kartografii UW z 1984. Była to interesująca próba nowego rozwiązania graficznego wersji narciarskiej mapy Tatr 1:25 000. Świetnie wyważona symbolika i finezyjnie narysowana rzeźba terenu, to wielkie plusy tego ręcznie wykonanego fragmentu mapy.

Zasadnicze zmiany na rynku tatrzańskim nastąpiły w latach 90-tych, po uwolnieniu cenzury i zaistnieniu wolnego rynku.

Mapa PPWK Tatry i Pieniny została zastąpiona Tatrami i Podhalem w tej samej skali, tj. 1:75 000. Swoją zasadniczą mapę TPN PPWK zmieniło na nową dopiero w 2002.

Pierwszym konkurentem PPWK na turystycznym rynku tatrzańskim został wrocławski Eko-Graf. W 1995 opracowano w nim Tatry Polskie i Słowackie 1:50 000, rok później powstał Tatrzański Park Narodowy 1:30 000,  z nietypową orientacją południową. Wspomniane mapy miały szereg wersji językowych, były przeskalowywane, na ich podstawie powstał także Kieszonkowy Atlas Tatr.

W 1998 na rynek weszła zielonogórska Sygnatura z Tatrzańskim Parkiem Narodowym 1:25 000.  Rozwinięciem tej mapy na wschód były Tatry Wysokie w 2001, a na zachód - Tatry Zachodniew 2002, wszystkie w tej samej skali. W tymże roku Sygnatura wydała Tatry i Podhale 1:50 000. Należy pamiętać także o wersji zimowej i obcojęzycznej mapy TPN tej firmy.

Kolejne dzieło, to oficjalna mapa TPN 1:30 000, opracowana przez Wojskowe Zakłady Kartograficzne w 1999. Doczekała się także wersji zimowej i anglojęzycznej. W 2001 na rynek wkroczył ExpressMap z zafoliowaną mapą Tatr (polskich) 1:27 000. Kolejna nietypowa skala, 1:40 000, cechuję mapę Tatr (polskich) wydawnictwa Pietruska&Partner (2000). W najmniejszej skali, 1:175 000,  opublikowano w 1999 Euroregion Tatry. Navigator z Krakowa wydał w 1999-2000, dość proste, mapy wszystkich gmin tatrzańskich, w skali 1:20 000 i mniejszych, oraz mapę powiatu tatrzańskiego. W 2003 roku nowością była mapa TPN Karty w skali 1:25 000 z charakterystycznym rozcięciem treści wzdłuż Chochołowskiej Doliny. Mapa TPN w skali 1:30 000 Wyd. Mapy Ścienne Beata Piętka to przeróbka oficjalnej mapy TPN. 2004 rok przyniósł szereg kolejnych map. Demart opracował mapę Tatrzańskiego Parku Narodowego w skali 1:33 000 oraz mapę Zakopianki, Tatr i Podhala w skali 1:75 000. WiT wydał zaś mapę Tatr Polskich w skali 1:20 000, dwustronną, z rozciętymi górami, o oliwkowych barwach. Daunpol opracował Tatry w skali 1:50 000. Ostatnie były Tatry i Podhale, Spisz oraz Orawa Compassu w skali 1:50 000, zmienione w 2005 na Tatry i Podtatrze. W tymże roku ExpressMap poszerzył swoją ofertę o zafoliowane mapy Tatr Wysokich i Zachodnich, obie w skali 1:30 000.

Rok 2005 to dwa nowe atlasy Sygnatury. Mniejszy, Praktyczny Atlas Tatr, to pocięta mapa w skali 1:25 000 wraz z informatorem i skorowidzem nazw. Na szczególną uwagę zasługuje monumentalny Atlas Tatr, zawierający oprócz map w skali 1:25 000 kilkadziesiąt map tematycznych, setki fotografii, bogatą część monograficzną, skorowidz nazw, panoramy i in.

Po „spokojnym” 2006 roku, w 2007 nastąpił wysyp kolejnych map. Sygnatura wydała Tatry Słowackie Wysokie Kompaktowe w skali 1:27 500, będące przeróbką mapy Tatr Wysokich. Demart poszerzył swój dorobek o dwustronną mapę Tatr (Polskich) w skali 1:20 000, niestety mocno nieaktualną już na starcie. Zupełną nowością była mapa Tatry (Polskie) w skali 1:27 500 wydana przez jeleniogórski Plan. Wreszcie, Compass powiększył swoją mapę Tatr i Podtarza do skali 1:30 000 nazywając ją mapą Tatr Polskich. Dwie ostatnie mapy zostały wydane pod nową marką Galileos. Należy nadmienić, że po wejściu Sygnatury w 2006 roku do spółki CartoMedia, wszystkie tatrzańskie i inne tytuły Sygnatury pojawiły się na rynku w śliwkowych okładkach marki CartoMedia.

Ważna zmiana nastąpiła w zakresie opracowywania map topograficznych. Zaangażowała się w to silnie Państwowa Służba Geodezyjna i Kartograficzna wydając w 1997-98, w tzw. Układzie 92, komplet map 1:10 000, o aktualności z  1995. Na ich podstawie, w tych samych latach, opublikowano komplet map topograficznych 1:50 000, pokazujących również teren na Słowacji (powrót do dobrego zwyczaju przedwojennego). W skali 1:100  000 Zarząd Topograficzny SG WP, WZKart. i PPGK opracowały mapę topograficzną w wersji turystycznej (4 arkusze dla Tatr w 1996).

Na uwagę zasługuje ciekawostka w postaci Satelitarnej mapy obrazowej Tatr 1:75 000, wydanej w 1994 przez Neokart-GIS. Niestety, obraz ten jest w barwach nierzeczywistych. W tym samym roku opublikowano Atlas turystyczny Tatr polskich, autorstwa Edwarda Moskały. Wydawcą był Sport i Turystyka, a od 1996  - Muza. Drugą mapą satelitarną Tatr, znacznie ciekawszą od mapy Neokartu, było dzieło IGiK w skali 1:20 000 z 2002. Jego cechą charakterystyczną jest jasny czytelny obraz z małymi nazwami w tle. W 2006 GeoSystems wydało monumentalny atlas Tatr i Podtatrza, w skali 1:15 000, obejmujący całe Tatry oraz znaczną część Podhala i innych krain podtatrzańskich.

Głębokie przeobrażenia na kartograficznym rynku turystycznym nastąpiły też na Słowacji. Dotychczasowy monopolista, Slovenská kartografia, został całkowicie zastąpiony przez wydawnictwo wojskowe, Vojenský kartografický ústav Harmanec. Firma ta na podkład topograficzny wniosła treść turystyczną. Dzięki temu, było możliwe opublikowanie w krótkim czasie serii map turystycznych 1:50 000, pokrywających cały kraj. W 1993 pojawiły się Vysoké Tatry, a w 1995 Západné Tatry - Roháče. Ich wersje zimowe wydano niedługo później.

Zasadniczą zmianą jakościową było opublikowanie w 1997 pierwszej dla Tatr mapy 1:25 000. Były to Vysoké Tatry, na podkładzie topograficznym, dość starym (lata 80-te), z treścią topograficzną podobną do tej na mapie 1:50 000. Mapa obejmowała tylko część Tatr Bielskich. W 1999 opracowano w tej skali Západné Tatry - Podbanské - Zverovka, a zaraz potem zmontowano obydwie mapy oraz mapę Tatr Niżnich w Podrobný turistický atlas Tatr.

 W 2001-02 VKU Harmanec wydał także serię Podrobná cykloturistická mapa 1:100 000 (dla Tatr 2 arkusze) oraz analogiczną Mapę turistických zaujímavostí. Ciekawostką stały się atlasy satelitarne Tatr Wysokich, w 2004 roku w skali 1:20 000 (także mapa) wydał go VKU Harmanec, zaś w 2005 w wielkiej skali 1:15 000 Geodis. Atlasy te cechują mocne barwy nałożonej treści turystycznej. W 2007 roku pojawiła się kolejna nowość na rynku, wspomniany atlas Geodisu został przerobiony na mapę w skali 1:25 000, która została wydana wspólnie z Sygnaturą w wersji trójjęzycznej, m.in. pod polskim tytułem Tatry Wysokie z lotu ptaka.

Kolejny etap zmian na rynku słowackim nastąpił w 2005. VKU Harmanec przybyło nagle 3 konkurentów: BBKart, Freytag&Berndt oraz ShoCart. Ten pierwszy wydał kilkanaście map w skalach 1:25 000, 1:50 000 i 1:100 000, zakupionych od Sygnatury. Podobnie postąpił Freytag&Berndt, ShoCart opracował mapy Tatr jedynie w skali 1:50 000. Inne wydawnictwa z państw trzecich również opracowują swoje mapy Tatr, przeważnie 1:50 000. Już w 1993 RV Verlag ze Stuttgartu opublikowałHohe Tatra, mapa ta miała tylko 1 wydanie. Tatra to mapa austriackiego Kompassu w skali 1:50 000, posiada także mechaniczne powiększenie pod postacią mapy w skali 1:25 000.

W 2008 roku nastąpiła kolejna zmiana na rynku słowackim, marka BBkart została zastąpiona przez markę TatraPlan. W okładkach tej marki są mapy firm Sygnatura, BBKart i BBMapy. Z obszaru Tatr i Podtatrza w tej okładce jest kilka tytułów, w wielu wersjach językowych. Oprócz wersji słowackiej i polskiej, Tatry Wysokie posiadają wersję angielską, niemiecką i węgierską. Tatry Zachodnie posiadają wersję angielską. Tatry w całości posiadają wersję angielską, niemiecką i węgierską. Dookoła Tatr posiadają wersję angielską, niemiecką, rosyjską, węgierską i francuską.

 

© Michał Siwicki

Koszyk

produktów: 0

wartość: 0,00 zł

przejdź do koszyka »

Blog

Cechy map terenów górskich

czytaj całość »

Historia map Tatr

czytaj całość »

Informatory map

czytaj całość »

Tworzenie map

czytaj całość »

Użytkowanie map.

czytaj całość »

Zalety i wady map.

 

czytaj całość »
Sklep jest w trybie podglądu

Użytkowanie sklepu oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookies. Szczegółowe informacje w Polityce prywatności.

Click Shop | Hosting home.pl